Valbeveiliging op een rolsteiger

Waar het valgevaar op een rolsteiger vandaan komt

Een rolsteiger is veiliger dan een ladder omdat je op een vlak platform staat in plaats van op een sport. Dat betekent niet dat er geen risico's zijn, maar wel dat ze op een paar herkenbare momenten zitten. Vallen gebeurt vrijwel altijd tijdens het klimmen, bij het doorklimmen door het luik, bij het reiken buiten de leuning om, of doordat de steiger zelf beweegt terwijl iemand erop staat.

Daarnaast is er het gevaar van vallende spullen. Een hamer of een verfblik dat van een platform op acht meter valt, komt met flinke kracht beneden aan, en juist bij gevelwerk staat er vaak iemand vlak naast de steiger. Kantplanken zijn precies daarvoor bedoeld, samen met de gewoonte om niets los op de rand te leggen. Zet daarom bij werk boven een stoep of een oprit het gebied onder de steiger af met linten of pionnen.

De derde categorie zijn de fouten in de opbouw. Een ontbrekende diagonaalschoor, een platform zonder luik of een stabilisator die niet is uitgezet maken de steiger onveilig zonder dat je dat aan de buitenkant meteen ziet. Daarom hoort de controle bij het opbouwen net zo goed bij valbeveiliging als de leuning zelf. Het volledige stappenplan voor het opbouwen loopt die punten in volgorde na.

Kerngegevens

Leuningen rondom de volledige werklaag

De leuningen zijn de eerste en belangrijkste laag van je valbeveiliging. Ze horen rondom de werklaag te zitten, dus aan alle vier de zijden, ook aan de kant die tegen de gevel aan ligt. Juist daar denken mensen dat het niet hoeft omdat de muur er toch is, terwijl de ruimte tussen steiger en gevel groot genoeg blijft om doorheen te stappen. Ze horen standaard bij onze rolsteigers.

Breng ze aan voordat je op die laag gaat werken, niet erna. De volgorde uit de opbouwinstructie is er precies op ingericht: je monteert de leuningen vanaf de laag eronder of vanuit de beschermde positie op het platform, zodat je nooit onbeveiligd op een open vloer staat. Dat vraagt een paar handelingen extra, maar het is het moment waarop het verschil wordt gemaakt.

Ga nooit op een leuning staan om die laatste halve meter te halen. Een leuning is gemaakt om zijdelingse kracht op te vangen, niet om iemand op te dragen. Kom je met de opgebouwde hoogte net niet bij je werkpunt, dan bouw je een laag bij of verplaats je de steiger. Hoe je de benodigde hoogte vooraf uitrekent, staat in hoe hoog een rolsteiger mag zijn.

Kantplanken houden gereedschap op het platform

Kantplanken zijn de opstaande randen die je rondom het platform plaatst. Ze vangen af wat er over de vloer rolt of geschopt wordt: schroeven, kwasten, een rol tape, een stuk kit. Zonder kantplanken verdwijnt zulk materiaal bij de eerste beweging over de rand, en beneden staat vaak iemand die het niet aan ziet komen. Ook daarom zet je bij gevelwerk het gebied onder de steiger af.

Plaats ze aan alle vier de zijden, net als de leuningen, en controleer of ze aansluiten op de hoeken. Een kier van tien centimeter in een hoek is precies breed genoeg voor het gereedschap dat je het vaakst gebruikt. Kantplanken horen bij de standaarduitrusting van de steiger, dus als er een in de bus is blijven liggen, haal je hem alsnog op voordat je begint.

Leg zwaar materiaal niet tegen de kantplank aan maar midden op het platform. Dat scheelt niet alleen bij het omstoten, het houdt ook de belasting waar hij hoort. Belastingklasse 3 staat 200 kilo per vierkante meter toe, en die ruimte gebruik je het best gelijkmatig verdeeld. Meer daarover staat in belasting en gewicht. Bij gevel schilderen betekent dat de emmer in het midden van de vloer, niet op de rand naast je.

Het luik in het platform hoort dicht

Het platform heeft een luik waardoor je op de werklaag komt. Dat is de veilige manier om boven te komen, maar het is ook een gat in de vloer zolang het openstaat. Klim erdoorheen, ga op het platform staan en sluit het luik direct achter je. Daarna loop je over een dichte vloer en kun je je zonder nadenken omdraaien.

De praktijk laat het luik vaak openstaan omdat er nog iemand naar boven komt of omdat er materiaal doorheen moet. Spreek dan af dat degene die als laatste boven komt het luik sluit, en leg niets in de opening om het open te houden. Een opengeklapt luik dat tegen een leuning leunt, kan bovendien dichtklappen op een moment dat je er niet op rekent.

Werk je met meerdere mensen op de steiger, houd dan zicht op elkaar bij het doorklimmen. Roep voordat je het luik opent, zodat niemand er net overheen loopt. Dat klinkt overdreven bij een klus van een uur, maar het is precies bij die korte klussen dat de gewoontes verslappen. Spreek ook af wie er als eerste naar beneden gaat als het weer omslaat.

Klimmen doe je aan de binnenkant, via de sporten

Klim altijd binnendoor omhoog, via de sporten in de frames, en nooit aan de buitenkant van de toren. Aan de binnenkant hangt je gewicht binnen het steunvlak en werkt de constructie mee. Aan de buitenkant trek je de toren van je af, precies de richting waarin hij kan kantelen. Dat geldt ook voor de laatste meter en ook als het maar even is.

Gebruik beide handen en klim met lege handen. Gereedschap draag je niet mee op de sporten, dat gaat via een emmer aan een touw of je legt het van tevoren boven neer. Nat aluminium is glad, dus veeg je zolen af voordat je begint en neem de tijd bij regen of vorst. In steiger huren in de winter staat wat vorst met een platform doet. Ga het verschil met een ladder nog eens na in ladder of rolsteiger.

Bij hogere opstellingen klim je in etappes via de tussenplatforms. Sluit elk luik achter je en gebruik de laag eronder als rustpunt in plaats van in een keer door te gaan. Die manier van werken kost een halve minuut extra en houdt je op elk moment binnen een beveiligde ruimte. Bij een opstelling van tien meter zijn dat al snel vier of vijf etappes.

Een compleet en vlak platform zonder gaten

De vloer waarop je staat moet volledig gesloten zijn. Een platform dat scheef ligt, niet is vastgeklikt of half over een frame hangt, is de meest onderschatte oorzaak van een misstap. Controleer bij het opbouwen dat elk platform op zijn beugels rust en dat de vergrendeling erop zit, ook bij tussenplatforms die je alleen gebruikt om door te klimmen. Kijk ook onder het platform of de vergrendeling echt over de beugel valt.

Houd het platform daarnaast leeg genoeg om te kunnen bewegen. Kabels, slangen en verfrollers over de hele vloer zijn struikelrisico op precies de plek waar je niet kunt uitwijken. Werk met een emmer of een kist waar het losse spul in gaat, en haal aan het eind van de dag alles naar beneden. Dat scheelt bovendien schade als het gaat waaien. Werk je binnen op een kamersteiger, dan geldt precies hetzelfde voor de vloer waarop je staat.

Stabiliteit is de basis onder alle valbeveiliging

Leuningen en kantplanken doen hun werk alleen als de toren zelf blijft staan. Stabiliteit begint bij de wielen op de rem en een ondergrond die de last draagt, en loopt via waterpas stellen en diagonaalschoren door tot de stabilisatoren die het steunvlak vergroten. Elk van die stappen staat in de opbouwinstructie die volgens EN 1004 bij de steiger hoort. Die volgorde is niet vrijblijvend, want elke stap houdt de volgende overeind.

Loop de punten hieronder na voordat de eerste persoon omhoog gaat, en herhaal ze na elke verplaatsing. Het is een korte ronde van twee minuten waarbij je een keer om de toren heen loopt en omhoog kijkt. Wat je daarbij precies controleert, staat ook in stabiliseren en verankeren en in de checklist voor het huren. Doe die ronde samen met degene die als eerste omhoog gaat, dan kijkt er iemand mee die er belang bij heeft.

• Alle wielen staan op de rem en de spindels zijn vastgezet
• De toren staat waterpas, in beide richtingen gecontroleerd
• Alle vier de stabilisatoren staan uit en raken de ondergrond
• Diagonaal- en horizontaalschoren zitten op elke laag
• Leuningen en kantplanken zitten rondom op de werklaag
• De ondergrond is vlak en draagt, met onderleggers waar dat nodig is

Wind en verankering aan de gevel

Wind is de kracht die een opgebouwde toren het snelst in beweging brengt, en dat effect groeit met de hoogte. Bij werk langs een gevel zet je de steiger daarom vanaf een bepaalde hoogte vast aan het gebouw. Zo'n verankering neemt de zijdelingse kracht op, waardoor de toren niet kan gaan bewegen terwijl jij bovenop staat te werken. Waar de ankerpunten komen en hoeveel je er nodig hebt, hangt af van de gevel en van de hoogte.

Neemt de wind toe tijdens de klus, dan stop je met werken, maak je het platform leeg en kom je naar beneden. Blijft het waaien, dan breek je af tot een lagere stand. Zeilen en steigerdoek haal je er in dat geval helemaal af, want die vergroten het oppervlak waar de wind op grijpt. Laat de steiger nooit met materiaal erop achter aan het eind van de dag.

Welk onderdeel welk risico afdekt

De tabel hieronder zet de onderdelen naast het risico dat ze afdekken en het moment waarop je ze plaatst. Handig als je met meerdere mensen opbouwt en wilt afspreken wie wat doet, of als je achteraf wilt controleren of er niets is overgeslagen. Gebruik hem ook als je een klus na een paar dagen weer oppakt en wilt weten of alles nog compleet is. Loop de rijen tijdens het opbouwen van boven naar beneden door.

Alle genoemde onderdelen horen standaard bij de steiger die je huurt en zitten in de levering. Ontbreekt er iets, dan bouw je niet verder tot het is aangevuld. Wat je bij aflevering nakijkt, staat op een rij in de huurchecklist. Leg de delen bij aflevering per soort op een hoop, dan zie je in een oogopslag of er iets ontbreekt aan leuningen, kantplanken of schoren.

Gereedschap en materiaal veilig omhoog krijgen

Alles wat je met je meedraagt tijdens het klimmen kost je een hand en je evenwicht. Gebruik daarom een emmer met een touw, of geef spullen aan vanaf de laag eronder als je met zijn tweeen werkt. Zware dingen zoals dakpannen, verfblikken of gereedschapskoffers horen zeker niet op de sporten mee omhoog. Werk je alleen, hang de emmer dan aan een haak binnen handbereik van het luik.

Leg boven alleen neer wat je die dag nodig hebt en verdeel het over het platform. Materiaal dat tegen de leuning aan staat, kan er bij een beweging overheen gaan, en materiaal in een hoek zet onnodig veel gewicht op een klein oppervlak. Zet losse onderdelen in een bak, ook al is het maar een handvol schroeven. Wat je die dag niet meer nodig hebt, gaat aan het eind van de middag mee naar beneden.

Kabels en slangen leid je langs de buitenkant naar beneden en zet je vast, in plaats van ze los over de rand te hangen. Zo blijven ze uit de weg bij het klimmen en trek je er niets mee om als je aan de andere kant van het platform staat. Bij werk boven een stoep of een inrit zet je bovendien het gebied eronder af. Per klus staat op toepassingen waar je in dat opzicht op moet letten.

Controleren voor, tijdens en na het verplaatsen

De valbeveiliging die je bij de opbouw hebt aangebracht, blijft alleen kloppen als de steiger niet verandert. Elke verplaatsing en elke aanpassing van de hoogte is een moment om opnieuw te controleren. Verplaatsen doe je met een leeg platform, zonder personen erop, en altijd duwend vanaf de onderkant van de frames. Ook een extra opbouwlaag of het weghalen van een platform telt als verandering.

Loop na het verplaatsen de lijst hieronder af voordat er weer iemand omhoog gaat. Het is dezelfde ronde als bij de eerste opbouw, alleen korter omdat de toren al staat. In de praktijk is dit het moment waarop stabilisatoren blijven staan waar ze stonden en wielen niet opnieuw op de rem gaan. Neem daar de tijd voor, want een verplaatsing van drie meter kost minder tijd dan de gevolgen van een val.

• Platform leeg en niemand op de steiger voordat je duwt
• Route vooraf vrijmaken van drempels, kabels en putranden
• Na aankomst opnieuw waterpas stellen en de spindels vastzetten
• Wielen weer op de rem en stabilisatoren opnieuw uitzetten
• Leuningen, kantplanken en luik nalopen voordat je klimt

Ontbrekende of beschadigde delen, en waar je terechtkunt

Kom je bij het opbouwen een deel tegen dat ontbreekt, gescheurd is of niet goed sluit, dan bouw je niet verder en gebruik je geen vervanging uit de schuur. Ons materieel is van Altrex en gebouwd volgens EN 1004, en dat geldt alleen zolang de delen bij elkaar horen. Een geleende plank of een pijp uit een andere set haalt die basis onderuit.

Meld het meteen, dan lossen we het op. Bel of mail via contact, of stuur een foto van het onderdeel via WhatsApp, dan zien we direct waar het om gaat. Dat werkt sneller dan zelf improviseren en het voorkomt dat je halverwege de klus vaststelt dat de steiger niet compleet te krijgen is. Vermeld het model, de hoogte en het adres van de klus, dan is meteen duidelijk wat er nodig is.

Twijfel je of je opbouw klopt, stuur dan een foto van de opgebouwde toren. Wij kijken mee naar de schoren, de stabilisatoren en de werklaag. Verder lezen kan in de kennisbank, bijvoorbeeld bij veilig werken op hoogte, en de praktische vragen staan op veelgestelde vragen. Bekijk voor een volgende klus ook de opties op rolsteiger huren, want het model bepaalt welke delen je meekrijgt.